ارزش و اهمیت آب در روایات اسلامی

 

معصومین (ع) آب را بهترین نوشیدنی در دنیا و آخرت، اولین آفریده، اولین چیزی كه در قیامت از آن سؤال می‌شود و ... معرفی كرده‌اند. برخی روایات در این مورد عبارتند از:  

رسول اكرم (ص) می‌فرمایند: خداوند 3 چیز با بركت را نازل كرده است: آب، آتش و گوسفند[1]. پیامبر (ص) در این سخن كوتاه، جامع و پرمعنا ابتدا از آب نام می‌برد زیرا دو مورد دیگر نیز از وجود آب به هستی رسیده‌اند. اگر آب وسیله آتش را فراهم نمی‌كرد آتشی پدید نمی‌آمد و اگر منابع وجودی گوسفند را مهیا نمی‌ساخت گوسفندی وجود نداشت، پس بركت آب، حرف اول را می‌زند.

 امام صادق (ع) فرمودند: پایداری دنیا با سه چیز است: آتش، نمك و آب[2]

 امام صادق (ع) فرمودند: برای زمین پایداری نیست مگر با آب (زمین بدون آب پایدار نمی‌ماند)[3]

 امام صادق (ع) فرمودند: ای مفضل! بدان كه اساسی‌ترین نیاز زندگی مادی انسان آب است و نان. بنگر كه خداوند چگونه در این دو تدبیر كرده است: نیاز انسان به آب بیشتر از نیازش به نان است زیرا انسان آب را هم برای خوردن استفاده می‌كند و هم برای وضو، غسل، شستشوی لباسها، سیراب‌سازی حیوانات و آبیاری باغ و مزارع، از این رو آب خرید و فروش نمی‌شود[4]

 امام علی (ع) می‌فرمایند: كسی كه آب و خاك یعنی نیروی طبیعی دارد و نیروی انسانی خود را برای بهره‌برداری به كار نمی‌بندد و با فقر و گدایی می‌گذراند نفرین و لعنت بر او باد[5]

 امام رضا (ع) می‌فرمایند: نام آب خشیه‌الله است، یعنی مخلوقی كه از خدا ترسیده، زیرا خداوند با هیبت به آن گوهر نظر افكند و تبدیل به آب شد[6]

 امام علی (ع) فرمودند: شریف‌ترین نوشیدنی، آب است[7]. در جای دیگر می‌فرمایند: بهترین نوشیدنی در دنیا و آخرت، آب است.[8]

 رسول اكرم (ص) فرمودند: بهترین نوشیدنی در دنیا و آخرت آب و بهترین خوراكی در دنیا و آخرت گوشت و سپس برنج است.[9]

 از امام صادق (ع) نقل است كه رسول اكرم (ص) فرمودند: بهترین نوشیدنی بهشت آب است.[10]

 امام كاظم (ع) فرمودند: بیشترین لذت در نوشیدن آب سرد است.[11]

امام صادق (ع) فرمودند: نخستین چیزی كه خدای عزوجل از بنده‌اش سؤال می‌كند این است كه آیا تو را از آب گوارا سیراب نساختم.[12]

 امام صادق (ع) فرمودند: مزه آب حیات است و طعم نان قوت.[13] امام (ع) با جمله طعم‌الحیات می‌خواهند اهمیت و ارزش ‍آب را بیان نمایند، اگر مزه‌ای برای آب تعیین شود، غیر از حیات، مزه دیگر ندارد و در او بهترین طعمها و گواراترین لذتها وجود دارد، و با آشامیدن آن جانداران ادامه حیات می‌دهند و در صورت نبود آن زندگی مفهومی ندارد و نبود آن مساوی است با نابودی حیات.

محمد بن سنان گوید: از امام صادق (ع) از اولین چیزی كه خداوند آفرید سؤال كردم. فرمودند: اول چیزی كه خداوند عزوجل خلق كرد چیزی‌ است كه همه اشیاء را از او آفرید. عرض كردم فدایت شوم آن چیست؟ فرمودند: آب.[14]

 جابربن جعفی از امام باقر (ع) روایت كرده است: كه اولین آفریده خدا چیزی بود كه تمام اشیاء از آن بوجود آمد و آن هم آب است.[15]

 رسول اكرم (ص) فرمودند: بدرستی كه عرش خدا بر آب بود و چیزی پیش از آب آفریده نشده بود. 

محمد بن مسلم از امام باقر (ع) نقل كرده است: همه چیز در اصل آب بود و عرش خدا هم بر آب قرار داشت.[16]

 از حضرت ابی‌عبدالله (ع) نقل است كه فرمودند: خداوند آدم را از آب و گل آفرید پس همت اولاد آدم در آب و گل است.[17]

 

معصومین تعبیر ماء معین (=آب جاری) را بر امام غایب (ع) تطبیق كرده‌اند كه در این صورت آن یك تعبیر كنایی برای رهبر آسمانی امت اسلام خواهد بود و استفاده از این واژه درباره امام زمان (عج)، كه علم و عدالت جهان‌گستر او مایه حیات است، نیز خود نشانی از ارزشمندی آب است. هادیان شیرازی (1378)، در رساله خود با عنوان موعود در قرآن: سلام بر مظهر آب روان، تفسیر واژه آب در قرآن، را وجود مقدس ائمه (ع) و امام زمان (عج) می‌داند. نویسنده با توجه به آیاتی از قرآن، مانند آیه 21 سوره زمر و 30 ملك، كه از آب به عنوان یكی از نعمت‏های بزرگ الهی كه انسان را به خداشناسی رهنمون می‏سازد یاد شده و همچنین برخی از روایات كه در تفسیر آنها وارد شده به این نتیجه می‏رسد كه همان‏گونه كه زمین و طبیعت برای طراوت و بارور شدن نیاز به آب دارند و با جریان آب، روی زمین زیبایی و بركت نمایان می‏شود، روح بشر نیز در تداوم حیات خود، به چنین خوراك و آبیاری نیاز دارد و آن، انوار ائمه و نور امام عصر است كه در دل‏ انسان‏ها جریان می‏یابد و پاكی‏ها و زیبایی‏های معنوی را در جان و جامعه بشری جاری و ساری می‏سازند؛ چنان‏كه در زیارت امام علی (ع) آمده است: سلام بر تو ای مظهر آب روان.

 

 

[1] - فروع كافی ج 2 ص 231

 [2] - تحف‌الحقول

 [3] - علل الشرایع، ج 1، ص 101 و بحارالانوار، ج 61، ص 29

 [4] - بحارالانوار، ج 2، ص 271

[5] - بحار، ج 23 ص 19

 [6] - بحار، ج6، ص 113

 [7] - بحارالانوار، ج 64 ص 240

 [8] - وسایل‌الشیعه ج 25 ص 234

 [9] - كنزالعمال ج15 ص 291

 [10] - وسایل‌الشیعه ج 25 ص 234

[11] - فروع كافی ج 6 ص 382

[12] - وسایل‌الشیعه ج 25 ص 233

 [13] - بحار ج 66 ص 441

 [14] - بحارالانوار ج 5 ص 57 

[15] - بحارالانوار ج 5 ص 67

 [16] - روضه‌الكافی ص 7695

 [17] - فروع كافی ج 5 ص 337