مقیاس (قدر و اندازه) باران

یكی از اطلاعاتی كه قرآن درباره باران داده در آیه 11 سوره زخرف می‌باشد:

وَالَّذِی نَزَّلَ مِنَ السَّمَاء مَاء بِقَدَرٍ فَأَنشَرْنَا بِهِ بَلْدَةً مَّیْتًا كَذَلِكَ تُخْرَجُونَ

«و آن خدایی كه از آسمان آبی به قدر و اندازه نازل می‌كند و به آن صحرا و دیار مرده خشك را زنده گردانیدیم و همین‌گونه مردگان هم از قبرها بیرون می‌آیند»

این قدر و اندازه عنوان شده در آیه شاید به مجموعه‌ای از مشخصات باران مربوط باشد كه در قرون اخیر توسط تحقیقات پیشرفته كشف شده است:

مقدار بارانی كه روی زمین فرو می‌ریزد همیشه یكسان است.

برآورد شده كه تقریباً 16 میلیون تن آب در هر ثانیه از زمین تبخیر می‌شود (513 تریلیون تن در سال) (شكل8). این عدد برابر مقدار بارانی است كه در طول یك سال به زمین فرو می‌ریزد. یعنی آب در یك چرخه تعادلی مطابق یك قواعدی گردش می‌كند. زندگی در روی زمین به این چرخه آب بستگی دارد. اگر همه تكنولوژیهای جهان به كار گرفته شود قادر به تولید مصنوعی چنین چرخه‌ای نخواهند شد. حتی یك انحراف كوچك در این مقدار سبب عدم تعادل اكولوژیكی بزرگی خواهد شد. هالی (1742-1656 میلادی) نیز با تحقیقی در مورد بیلان دریای مدیترانه اعلام كرد كه تبخیر با بارش جوی در فراگرد دریا برابر است.

شكل  8- یكسان بودن مقدار آب تبخیر شده و آب نزولی

سرعت فرود آمدن قطرات باران مناسب است.

قطرات باران در دماهای بسیار پایین به ذرات یخ تبدیل نمی‌شوند.

آب مایه حیات و بركت در روی زمین

 بسیاری از آیات توجه ما را به وظیفه بخصوصی از باران یعنی «دادن حیات به زمین مرده» جلب می‌كنند. در آیات 48 و 49 سوره فرقان خداوند می‌فرماید:

وَهُوَ الَّذِی أَرْسَلَ الرِّیَاحَ بُشْرًا بَیْنَ یَدَیْ رَحْمَتِهِ وَأَنزَلْنَا مِنَ السَّمَاء مَاء طَهُورًا - لِنُحْیِیَ بِهِ بَلْدَةً مَّیْتًا وَنُسْقِیَهُ مِمَّا خَلَقْنَا أَنْعَامًا وَأَنَاسِیَّ كَثِیرًا

«و او خدایی است كه بادها را برای بشارت پیشاپیش رحمت خود فرو فرستاد و از آسمان آبی برای شما نازل كردیم تا با آن باران زمین خشك و مرده را زنده سازیم و آنچه آفریدیم از چهارپایان و آدمیان بسیاری را سیراب گردانیم»

باران علاوه بر مزین كردن زمین با آب، اثر كود دهی نیز دارد. قطرات باران شامل مواد بخصوصی است كه به زمین مرده حیات می‌دهد. این قطرات «حیات‌دهنده» را «قطرات كشش سطحی» گویند. قطرات كشش سطحی، روی سطح دریا (كه توسط زیست‌شناسان میكرولایه نامیده می‌شود) تشكیل می‌شوند. در این لایه كه ضخامت آن كمتر از 1/0 میلیمتر است، بقایای آلی ناشی از آلودگی‌های جلبكها و زوپلانكتونها وجود دارد. برخی از این بقایا جدا می‌شوند و برخی عناصر كمیاب دریا از قبیل فسفر، منیزیم، پتاسیم و برخی فلزات سنگین از قبیل مس، روی، كبالت و سرب را درون خود جمع می‌كنند. این قطرات سنگین كودی توسط بادها به آسمان می‌روند و سپس داخل قطرات باران به زمین می‌‌آیند. دانه‌ها و گیاهان روی زمین، نمكهای فلزی و عناصر بیشمار لازم برای رشدشان را در این قطره‌ها می‌یابند. این امر در آیه 9 سوره ق چنین آمده است[1]:

وَنَزَّلْنَا مِنَ السَّمَاء مَاء مُّبَارَكًا فَأَنبَتْنَا بِهِ جَنَّاتٍ وَحَبَّ الْحَصِیدِ

«ما از آسمان آب با بركت را نازل كردیم و با آن باغهای میوه و دانه چیده شده رویاندیم»

نمكهایی كه با باران فرود می‌آیند مثالهای كوچكی از برخی كودها (كلسیم، منیزم، پتاسیم و ...) می‌باشند كه برای افزایش حاصلخیزی استفاده می‌شود. از طرف دیگر فلزهای سنگین یافت شده در این ائروسل‌ها، عناصر دیگری هستند كه باروری توسعه و تولید گیاهان را افزایش می‌دهند. جنگلها نیز به كمك این ائروسل‌هایی كه منشأ آنها دریاست توسعه یافته و تغذیه می‌شوند. سالانه 150 میلیون تن كود روی كل سطح زمین از این طریق فرو می‌ریزد. اگر كود دهی طبیعی به این طریق انجام نمی‌شد باید پوشش گیاهی كمی روی زمین وجود می داشت و تعادل اكولوژیكی خسارت می‌دید. این حقایق كه توسط علوم پیشرفته كشف شده، قرنها پیش توسط خداوند در قرآن كریم ذكر شده است. 

لایه‌های تاریك و موجهای درونی در دریاهای عمیق

خداوند در آیه 40 سوره نور، ضمن تشبیه وضع كافران به تاریكیهای دریاهای عمیق، از برخی اسرار دریاها پرده برداشته است:

أَوْ كَظُلُمَاتٍ فِی بَحْرٍ لُّجِّیٍّ یَغْشَاهُ مَوْجٌ مِّن فَوْقِهِ مَوْجٌ مِّن فَوْقِهِ سَحَابٌ ظُلُمَاتٌ بَعْضُهَا فَوْقَ بَعْضٍ إِذَا أَخْرَجَ یَدَهُ لَمْ یَكَدْ یَرَاهَا وَمَن لَّمْ یَجْعَلِ اللَّهُ لَهُ نُورًا فَمَا لَهُ مِن نُّورٍ

«و یا (وضع كافران) مانند تاریکیهای دریای ژرف می‌ماند که در آن موج روی موج و بالای موج ابر پوشانده شده است. تاریکیهائی که روی یكدیگر سوارند. اگر آدم دست خود دربیاورد نمی‌تواند آن را ببیند و آنکه خدا برای وی نوری قرار نداده نوری ندارد».

از این آیه، 3 نكته مهم برداشت می‌شود:

الف- دریاهای ژرف لایه‌های تاریکی سوار بر هم دارند

وضعیت نور و تاریکی در اقیانوسها و دریاهای ژرف چـنانکـه آیـه آنـرا توصیف نموده و در شكل 6-9 (الف) دیده می‌شود بصورت لایه‌ لایه است. بخشی از نور خورشید در برخورد با آب منعکس میشود. و هر یک از نورهای آن نیز تا ارتفاع مشخصی در آب نفوذ می‌کنند. 50 متر، 100 متر، 150 متر، 200 متر. نور آبی آن تا عمق 1000 متر نفوذ می‌کـند. و از 1000 متری تاریکی کامل آغاز می‌شود. (عـمـق اقـیانوسها بین 10000 تا 11000 متر می‌باشد). لازم به یادآوری است که تا پیش از قرن بیستم هیچ انسان و دستگاهی به 50 متری عمق هم نرفته بوده است.

ب- در اعماق دریاها برخی از موجودات نور دارند و برخی ندارند

در اعماق تاریک دریا، که نور اصلاً به آنجا نمی‌رسد و همیشه تاریکی مطلق است، همانطور که قرآن گفته بـرخی از موجودات از خـود نـور دارند (از خود نور تولید می‌کنند) و برخی ندارند (شكل 4-9 (ب) ).

شكل 9- لایه‌های تاریك دریاها

ج- در دریاهای عمیق موج بالای موج وجود دارد

وقتی باد به سطح دریا می‌وزد، لایه سنگین و بـزرگـی را با خود به جلو می‌برد که ما آنرا بصورت موج می‌بینیم، این لایه نیز لایه زیرین خود را با سرعـتی معادل 2 تا 3 درصدِ سرعـت باد با خود به جـلـو می‌کشد و هـمـین‌طور آن لایه نیز به نوبه خود، لایه زیر خود را به جلو می‌کشد. این عمل تا نزدیکی 100 متری عـمـق ادامـه پـیـدا می‌کـنـد کـه آنـجا دیگر جریان ضعیف می‌شود و نمی‌تواند باز هم لایه زیرین خـود را بکـشد. از صد متر رو به پائـین جریان حرکت آب برعکس می‌شود. یعنی آب بطرف سمتی می‌رود که جای آبِ با باد رفـته را پر کند (شكل 10).

شكل 10-  موج روی موج در سطح و نزدیكی سطح آب ناشی از وزش باد

همچنین در اعماق 4 تا 5 کیلومتر زیر سطح آب نیز موج بصورت جریان آب وجود دارد. موجها یا جریانهای آب در اعماق (موجهای درونی)، كه مثل موجهای سطحی عمل می‌كنند، به دلیل تفاوت میان چگالی لایه‌های آب ایجاد می‌شوند. آبی که چگالی بالاتری دارد زیـرِ آبِ گرمتر که چگالی کمتری دارد جریان پیدا می‌کند. تفاوت میان چگالی لایه‌های آب نیز به دمای آنها و غـلظت نمک آنها بستگی دارد. آب سرد نسبت به آب گرم از نمک بیشتر و چگالی بالاتری برخوردار است. موجهای درونی با چشم بشر دیده نمی‌شوند بلكه با مطالعه تغییرات دما یا شوری در یك مكان معین می‌تواند درك شود.

چـشـمـه‌های تجدید كننده در اعـمـاق اقـیانـوسـهـا

وَلَهُ الْجَوَارِ الْمُنشَآتُ فِی الْبَحْرِ كَالْأَعْلَامِ

«و او در دریاها چشمه‌های تجدید کننده رشته کوه مانند دارد»[1]

قـشـر خارجی زمین از بخشهای کوچک و بزرگِ جدا از هم تشکیل شده که حدوداً 10بخش می‌باشند. میان آنها شکافهای بزرگ است که هـزاران کیلومتر طـول دارد و بخش عمده آنها در دریاها می‌باشد. از میان این شکافها مواد مذاب درون زمین چشمه‌وار بیرون می‌ریزند. مواد و عناصری که از درون زمین از این چشمه‌ها بیرون می‌آیند تجدید کننده شرایط زیستی و از ضروریات ادامه حیات روی زمین می‌باشند. شکل آنها نیز چنانکه قـرآن آنرا توصیف نموده مانند «رشته کوه» می‌باشد (شكل 12).

شكل 12- چشمه‌های تجدید كننده كوه‌مانند در كف دریاها

امواج کوه مانند ناشی از بادها

وَمِنْ آیَاتِهِ الْجَوَارِ فِی الْبَحْرِ كَالْأَعْلَامِ - إِن یَشَأْ یُسْكِنِ الرِّیحَ فَیَظْلَلْنَ رَوَاكِدَ عَلَی ظَهْرِهِ

«از دیگر آیات وی موجهای کوه مانند در دریا است- اگر بخواهد باد را می‌خواباند و آنها در سطح دریا راکد می‌شوند»[1]

اگر کسانی در گذشته در دریا با امواج بزرگ (بیش از 30 متر) مواجه شده باشند طبعاً جان سالم به در نمی‌برده‌اند که به خشکی برگردند و آن را برای دیگران نقل کنند و به گوش محمد (ص) برسد و وی آن را در کتاب خود مطرح کند. بنابر این در آن زمان کسی از چنین امواجی اطلاع نداشته است. اطلاعاتی که امروزه انسان از این امواج دارد نیز به وسیله دستگاه و ماهواره به دست آمده نه اینکه کسی در این امواج حضور داشته باشد و به دیگران خبر داده باشد. 

--------------------------------------------------------------------